Praca z blizną to codzienność wielu fizjoterapeutów. Znajomość technik opracowania blizny konieczna jest w fizjoterapii ortopedycznej, uroginekologicznej, onkologicznej i sportowej. Również w innych specjalizacjach fizjoterapeutycznych przydają się praktyczne umiejętności kompleksowej terapii blizny.
A metod pracy z blizną jest wiele! Suche igłowanie, flossing i wiele innych nowoczesnych technik stwarza duży wybór, który można dostosować do potrzeb pacjenta.
Kilka ciekawostek o najczęściej stosowanych sposobach na blizny będzie w poniższym artykule – zachęcamy do zapoznania się z tematyką fizjoterapii blizn!
Dlaczego należy pracować z blizną?
Terapia blizny jest niezbędnym elementem usprawniania.
Dlaczego jest to tak ważne?
Nieopracowana blizna może generować różnorodne dolegliwości. Należą do nich:
- ból i napięcie blizny, jej okolicy, ale też odległych obszarów
- drętwienie i mrowienie
- ograniczenia w ruchomości tkanek, przykurcze
- zaburzenia propriocepcji
- zmiany w postawie ciała
- zrosty
- wytworzenie się bliznowca.
Profesor Lewit nazywał blizny kameleonami. Jeśli chcesz dowiedzieć się dlaczego, zajrzyj do naszego artykułu: Blizna aktywna – maskujące objawy i metody leczenia. Przeczytasz w nim, że blizny mogą generować objawy przypominające niektóre choroby.
Trudność sprawia też fakt, że pacjent, którego blizna nie została opracowana, często nie kojarzy części objawów z obecnością blizny. Szuka pomocy u lekarzy różnych specjalizacji i dopiero po wykluczeniu innych przyczyn dolegliwości okazuje się, że ich przyczyną jest nieleczona blizna.
Co ciekawe, blizna może zacząć dawać dolegliwości także po wielu latach od jej powstania.
Ponadto blizny mogą wpływać także na autonomiczny układ nerwowy, co sprawia, że ich oddziaływanie sięga daleko poza sam układ strukturalny. Do tego dochodzą elementy psychosomatyki.
Cała ta tematyka pokazuje, że blizna, nawet mała, mająca kilka centymetrów może być złożonym problemem.
Cel terapii blizny
Aby efektywnie uczyć się technik pracy z blizną warto wiedzieć, jaki cel chcemy osiągnąć.
Wykonując terapię blizny, dąży się do:
- profilaktyki przerostów blizn
- likwidacji zrostów blizny z innymi tkankami
- uelastycznienia blizny
- zmniejszenia napięcia blizny
- zmiękczenia blizny
- rozluźnienia włókien kolagenowych i zmniejszenia nadmiernego odkładania się kolagenu w obrębie blizny
- zmniejszenia dolegliwości (bólu, drętwienia) generowanych przez bliznę
- poprawy ruchomości tkanek
- usprawnienia modelowania i przebudowy blizny
- spłycenia blizny
- wyrównania powierzchni blizny.
Jakie blizny są wskazaniem do fizjoterapii?
Fizjoterapeutyczne techniki pracy z blizną są stosowane w ich różnych rodzajach. Do fizjoterapeutów zgłaszają się pacjenci z bliznami:
- po zabiegach ortopedycznych (po korekcji halluksa, plastyce więzadeł, operacyjnym leczeniu złamań, po endoprotezoplatyce biodra lub kolana, po zabiegu na cieśń nadgarstka itp.)
- po zabiegach onkologicznych (np. po mastektomii)
- po operacjach laparoskopowych
- po urazach
- po cesarskim cięciu i po cięciu krocza
- po trądziku
- skórnymi (w tym rozstępami).
Jak masować bliznę? Terapia manualna blizny
W gabinecie fizjoterapeutycznym podstawą pracy z blizną jest terapia manualna. Warto ją wprowadzić zaraz, jak tylko blizna się zasklepi i wygoją się ranki.
Jak masować bliznę i jak ją mobilizować, aby była elastyczna?
Masaż i mobilizacja blizny obejmuje techniki:
- przesuwania skóry otaczającej bliznę
- masażu obszaru wokół blizny (głaskanie, rozcieranie spiralne i koliste, rozcieranie zygzakiem, ugniatanie)
- głaskania blizny
- rozcierania blizny/mobilizacji spiralnej
- unoszenia blizny – pozwala to na „odklejenie się” blizny od sąsiadujących tkanek; technika ta polega na ponoszeniu blizny miejsce w miejsce
- rolowania blizny
- przełamywania blizny („chwyt S”) – jest to najbardziej intensywna technika, w której wykonuje się ruchy przypominające przełamywanie gałązki
- „mobilizacji C” – działanie na końcach blizny, aby ułożyć ją w literę C
- mobilizacji blizny w kierunku ograniczeń jej ruchomości
- trakcji, kompresji i elongacji blizny
- manipulacji blizny
- pozycyjnego uwalniania blizny.
Suche igłowanie i mikroigłowanie blizny
Jedną z metod pracy z blizną jest także suche igłowanie. Jest to nakłuwanie blizny bardzo cienkimi igłami. Takie działanie ma na celu rozluźnienie blizny i jej zrostów.
W zależności od potrzeb, w terapii blizny stosuje się igłoterapię powierzchowną lub głęboką. Metoda dry needling w leczeniu blizn obejmuje techniki:
- twist
- oscillate
- uwalniania
- mobilizacji
- manipulacji
- fast short move
- twist&pull.
Z kolei microneedling stosowany jest przede wszystkim do leczenia blizn powierzchownych, hipotroficznych i rozstępów. Do mikroigłowania korzysta się np. z derma rollera.
Blizny a miodoterapia
Jednym z ciekawszych sposobów wspomagania leczenia blizny jest miodoterapia. Wykorzystuje się do niej miód Manuka.
Miód wspomaga syntezę kolagenu w „świeżych” bliznach, ale terapię miodem stosuje się także w przypadku starszych blizn.
Miodoterapia wspiera proces uruchamiania blizny, działa przeciwzapalnie i przeciwobrzekowo, dlatego coraz częściej jest włączana do kompleksowej terapii blizny.
Blizna a rozluźnianie mięśniowo-powięziowe
Gdy blizna generuje objawy sięgające do dalszych okolic, jedną ze stosowanych metod jest rozluźnianie mięśniowo-powięziowe. Technika ta pozwala zmniejszyć objawy rzutowane na przebiegu taśmy mięśniowo-powięziowej połączonej z blizną.
Kinesiotaping na blizny
Często wybieraną techniką do stosowania na blizny jest kinesiotaping.
W tapingu blizny najczęściej stosuje się technikę:
- schodkową
- scalania
- zamykania
- limfatyczną
- wyciągania
- przełamywania
- izolowaną technikę powięziową
- technikę Z
- techniki specjalne przy przeczulicy lub niedoczulicy.
Taśmę zazwyczaj rozciąga się na 25- 50%, co pozwala wywrzeć kompresje tkanek blizny.
Techniki narzędziowe w pracy z blizną
Oprócz wymienionych metod, w fizjoterapii dostępne są także inne techniki terapii blizny. Należą do nich np. terapia narzędziowa IASTM.
Fizjoterapeuci pracują z blizną także przez zastosowanie katów, pinów i innych akcesoriów pozwalających „odkleić” bliznę i zadbać o jej elastyczność.
Inne sposoby na blizny
W terapii blizn mają zastosowanie także:
- bańki chińskie
- drenaż osteopatyczny
- medical flossing
- akupresura (akumaty, akuwęże, akuwałki)
- fizykoterapia (laser, jonoforeza, ultradźwięki)
- leczenie żywieniowe wspierające terapię blizny
- ziołolecznictwo.
Uzupełnieniem wymienionych metod jest stosowanie specjalnych maści, plastry i inne opatrunki, które pozwalają zmiękczyć bliznę.
Praca z blizną – podsumowanie
Wiedząc, jak ważna jest terapia blizny, warto zwracać szczególną uwagę na uwzględnienie tego w pracy fizjoterapeutycznej. Zarówno nowe, świeżo zagojone blizny wymagają opracowania, jak i te sprzed wielu lat.
Znajomość objawów, których przyczyną może być blizna, pozwala trafniej diagnozować dolegliwości zgłaszane przez pacjenta.
Mając do dyspozycji wiele metod, dla każdego pacjenta można dobrać takie, które w najlepszym stopniu pozwolą zadbać o bliznę. Nie tylko pod względem estetycznym, ale przede wszystkim – zdrowotnym.
Bibliografia:
- Chochowska, M., Marcinkowski, J. T., & Klimberg, A. (2017). Terapia manualna w pracy z blizną po operacji cięcia cesarskiego. Hygeia Public Health, 52(2), 151-156.
- Pogorzelska, J., Kiebzak, W., Starczyńska, M., & Zięba, M. (2012). Obserwacja skuteczności stosowania aplikacji kinesiology taping na blizny wykazujące tendencję do przerastania–ilustracja przypadku. Stud Med, 26, 73-77.
- Tomaszewski, W., Cabak, A., & Siwek, J. (2022). The use of physiotherapy in the treatment of scars–a review of the literature. Polish Journal of Sports Medicine, 38(4), 191-201.
- Zieliński, T., Witmanowski, H., Lewandowicz, E., Łuczkowska, M., & Kruk-Jeromin, J. (2008). Blizny przerostowe i keloidy Część II. Zapobieganie i leczenie. Postępy Dermatologii i Alergologii, 3(4), 116-124.