Refleksologia to nauka o receptorach mających połączenie z każdym narządem, gruczołem i częścią ciała. Wykorzystanie znajomości tych powiązań to cenne podejście w terapii, łączące działanie na sferę fizyczną i na problemy natury psychologicznej.

Refleksologia dłoni i stóp jest jak posługiwanie się mapą. Pomaga ona dotrzeć do wielu miejsc, które potrzebują wsparcia. Prawidłowe opanowanie czytania tej mapy jest w refleksologii jak kompas prowadzący do zdrowia. Sprawdź, jak to działa!

Refleksologia – co to takiego?

Refleksologia to terapia, która łączy wiedzę o receptorach i strefach ich oddziaływania ze specjalnie dobranymi technikami ich stymulacji.

Praca refleksologiczna odbywa się najczęściej w obrębie rąk i stóp, twarzy, głowy lub uszu.

Celem takiej terapii jest mobilizacja organizmu do uruchomienia sił sprzyjających odzyskaniu równowagi.

Jak przebiega terapia refleksologiczna?

Refleksolog zaczyna od dokładnego wywiadu, a następnie bada stopę: ocenia, gdzie nagromadziły się napięcia i przygląda się miejscom odcisków lub modzeli. Często miejsca te odpowiadają narządom, w których występuje problem. Następnie specjalista przechodzi do wyboru techniki pracy.

Najbardziej znane są charakterystyczne uciski punktów refleksologicznych. To jednak nie wszystko! Refleksolodzy stosują także techniki:

• „przełamania czekolady”
• bujania
• wytrząsania
• rozluźniania przepony.

Sesja zwykle kończy się chwilą na wyciszenie organizmu po zastosowanych bodźcach.

Co czuje pacjent podczas terapii refleksologicznej?

Podczas pracy w określonej strefie pacjent może poczuć mrowienie lub pulsowanie w miejscach, które odpowiadają stymulowanemu właśnie obszarowi. Zazwyczaj pacjenci w czasie sesji są zrelaksowani i odbierają tę terapię jako przyjemną.

Jakie są odczucia pacjenta po zastosowaniu refleksologii?

Bezpośrednio po terapii refleksologicznej może pojawić się zmęczenie, senność, częstsze oddawanie moczu lub pocenie się. Są to normalne objawy związane z oczyszczaniem się organizmu. Następnie wielu pacjentów zgłasza zmniejszenie występujących przed terapią dolegliwości bólowych i poprawę samopoczucia.

Według założeń metody, dzięki odpowiednio dobranym technikom refleksologicznym:

• można uzyskać efekt przeciwbólowy
• zmniejsza się nagromadzone napięcie
• poprawia się jakość snu
• uzyskuje się efekt relaksacji
• poprawia się funkcja układu pokarmowego, oddechowego i krążenia.

Refleksologia w badaniach naukowych

Refleksoterapia jest przedmiotem zainteresowania wielu badaczy. Badania nad skutecznością tej metody są prowadzone także w Polsce.

Przykładowo, tematem tym zainteresowali się badacze z Instytutu Fizjoterapii Uniwersytetu Rzeszowskiego i Katedry Fizjoterapii AWF w Warszawie, sprawdzając wpływ refleksoterapii na odczucie bólu u pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawu biodrowego.

Do badania zakwalifikowano 20 osób (4 mężczyzn i 16 kobiet) w wieku od 41 do 76 lat. Osoby te wzięły udział w 8 zabiegach refleksoterapii. Praca refleksologiczna obejmowała punkty odpowiedzialne za staw biodrowy i miednicę (punkty znajdowały się m.in. na obu piętach). 

Stosowano technikę ugniatania tych obszarów kciukiem oraz palcem wskazującym. Następnie przeprowadzano masaż relaksacyjny przy zastosowaniu techniki głębokiego oddychania. Każdy z 8 takich zabiegów trwał 45 minut.

Do oceny efektów refleksoterapii zastosowano kwestionariusze ankiety NRS (numerycznej skali bólu) i WOMAC (oceniającą stopień sprawności).

Okazało się, że osiągnięto statystycznie istotną subiektywną poprawę sprawności i zmniejszenie dolegliwości bólowych. Co ważne, poskutkowało to zmniejszeniem liczby potrzebnych tabletek przeciwbólowych. Dodatkowo poprawiła się jakość snu pacjentów biorących udział w badaniu.¹

Refleksologia dla początkujących – od czego zacząć?

Chcąc uzupełniać refleksologią swoją pracę z pacjentem, należy odbyć kurs refleksologii stóp lub szkolenie z refleksologii rąk.Przygotuje to do praktycznego stosowania tej metody. Techniki refleksologiczne są dostępne dla osób prowadzących praktykę fizjoterapeutyczną lub lekarską, ale mogą też w ciekawy sposób uzupełnić ofertę gabinetową podologów i kosmetologów.

Certyfikat szkolenia z refleksologii pozwoli praktykować tę metodę w swojej pracy, jako kolejną z przydatnych technik pomocy pacjentom.

Refleksologia w praktyce: wskazania i przeciwwskazania

Z jakimi problemami pracują refleksolodzy?

Przede wszystkim, wizyta u refleksologa może być elementem profilaktycznym. Część osób właśnie tak traktuje uwalnianie na bieżąco napięć gromadzących się w poszczególnych miejscach na skutek pracy i innych wyzwań. Jednak do refleksologów zgłaszają się także pacjenci z takimi problemami jak:

• bóle kręgosłupa
• rwa kulszowa
• bóle stawów
• bóle głowy
• bóle zatok
• problemy z układem pokarmowym lub oddechowym.

Jak każda metoda, refleksologia ma także kilka ograniczeń w stosowaniu. Przeciwwskazaniami do zabiegów refleksologicznych są:

• choroby skóry (np. grzybica stóp)
• ostre stany zapalne
• nowotwory
• niewyrównane choroby układu krążenia.

W przypadku innych chorób przed zastosowaniem refleksologii warto skonsultować się z lekarzem.

W wielu schorzeniach refleksologia może stanowić wsparcie leczenia podstawowego. Ważne jest jednak, aby objawy zostały prawidłowo zdiagnozowane – dlatego dobrze jest zacząć od konsultacji lekarskiej.

Refleksologia stóp – punkty kręgosłupa, głowy, zatok i ważnych narządów

Najbardziej znaną formą refleksologii jest praca w obrębie stóp. Przyglądając się punktom na stopach, można dostrzec w nich odzwierciedlenie budowy anatomicznej człowieka.

Na jakie strefy podzielone są stopy w refleksologii?

Na stopach umieszczonych jest wiele punktów refleksologicznych, takich jak:

• punkt głowy – na dużym palcu stopy, w jego górnej części
• punkty zatok i głowy – na górnej części palców II – IV
• punkt 7 kręgu szyjnego – u podstawy palucha, na jego brzegu przyśrodkowym
• punkt gardła, karku i tarczycy – u podstawy palucha po stronie podeszwowej
• strefa płuc i serca – obszar przodostopia (z wyjątkiem okolicy I kości śródstopia)
• strefa wątroby – w obrębie śródstopia prawej stopy (co obrazuje umiejscowienie wątroby z prawej strony jamy brzusznej)
• strefa żołądka – w obrębie śródstopia lewej stopy
• strefa jelit – na wysokości stępu
• strefa rąk – strona podeszwowa na wysokości V kości śródstopia
• strefa oczu i uszu – u podstawy palców II – IV po stronie podeszwowej
• nerw kulszowy – okolica pięty
• macica, prostata, rwa kulszowa – ścięgno Achillesa
• strefa kręgosłupa – brzeg przyśrodkowy stopy:
  • wzdłuż palucha – kręgi szyjne
  • wzdłuż I kości śródstopia – kręgosłup piersiowy
  • wzdłuż stępu – odcinek lędźwiowy
  • przyśrodkowy brzeg pięty – odcinek krzyżowo-guziczny.

To tylko przykłady punktów refleksologicznych w obrębie stóp. Warto zapoznać się z wszystkimi punktami i spróbować zauważyć w nich podobieństwo do punktów refleksologicznych rąk!

Refleksologia rąk (dłoni) – najważniejsze refleksy dłoni

Ręce, podobnie jak stopy stanowią mapę ważnych stref refleksologicznych. Najważniejsze punkty w ich obrębie to:

• punkt głowy – kciuk po stronie dłoniowej
• punkty zatok – opuszki palców
• punkty oczu i uszu – podstawa palców II – IV
• strefa płuc i serca – śródręcze
• strefa wątroby i pęcherzyka żółciowego – obszar łączący śródręcze z dalszym szeregiem kości nadgarstka na wysokości palców II – V
• strefa żołądka – pas biegnący od IV kości śródręcza do kłębu kciuka
• tarczyca – podstawa kciuka
• kręgosłup – przyśrodkowy brzeg ręki:
  • kręgi szyjne – wzdłuż kciuka
  • kręgosłup piersiowy – wzdłuż I kości śródręcza
  • kręgosłup lędźwiowo-krzyżowy – poprzecznie przez staw nadgarstkowy po stronie dłoniowej.

Poznanie zależności między tymi punktami a odpowiadającymi im obszarami okazuje się tematyką interesującą, która może w pierwszej chwili kojarzyć się z akupresurą.

Refleksologia a akupresura – podobieństwa i różnice

Refleksologia i akupresura, chociaż z pozoru wydają się podobne, są odmiennymi metodami.

Tym, co łączy akupresurę i refleksologię, są początki sięgające starożytności i charakterystyczna mapa punktów i stref (w refleksologii są to refleksy, w akupresurze – punkty akupunkturowe i meridiany).

Metody te różnią się jednak rozmieszczeniem tych stref i stosowanymi technikami. Podstawową różnicą jest fakt, że w refleksologii opracowywane są punkty w obrębie stóp, dłoni, czasem twarzy, uszu i głowy. Z kolei w akupresurze punkty, na których się pracuje, znajdują się w różnych częściach ciała.

Ponadto w refleksologii pracuje się głównie manualnie, a w akupresurze punkty mogą być stymulowane igłami i innymi sposobami.

Podsumowując: Refleksologia to terapia naturalna, której celem jest odzyskanie równowagi w działaniu organizmu. A równowaga, zarówno ta typowo fizyczna, jak i ta dotycząca sfery emocji – to lepsze samopoczucie. Dlatego właśnie refleksologia jest techniką, którą interesują się specjaliści podchodzący holistycznie do pracy z pacjentami.

Jeżeli zainteresował Cię temat refleksologii – zajrzyj do bibliografii! Przygotowaliśmy w niej linki do prac na temat refleksologii z otwartym dostępem. A jeżeli chcesz jeszcze bardziej pogłębić wiedzę na temat tej metody – obserwuj kalendarz naszych kursów!

Bibliografia:

1. Kielar, K., Drzał-Grabiec, J., Truszczyńska, A., & Twarowska, N. (2018). Wpływ refleksoterapii na dolegliwości bólowe stawów i niepełnosprawność chorych ze zmianami zwyrodnieniowymi stawów biodrowych. Advances in Rehabilitation, 31(3), 29-40. (http://archive.sciendo.com/REHAB/rehab.2017.31.issue-3/rehab-2015-0071/rehab-2015-0071.pdf)
2. Whatley J, Perkins J, Samuel C. 'Reflexology: Exploring the mechanism of action’. Complement Ther Clin Pract. 2022 Aug;48:101606. doi: 10.1016/j.ctcp.2022.101606. Epub 2022 May 18. PMID: 35613519. (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35613519/)
3. Sharifi N, Bahri N, Hadizadeh-Talasaz F, Azizi H, Nezami H, Tohidinik HR. A randomized clinical trial on the effect of foot reflexology performed in the fourth stage of labor on uterine afterpain. BMC Pregnancy Childbirth. 2022 Jan 21;22(1):57. doi: 10.1186/s12884-022-04376-w. PMID: 35062899; PMCID: PMC8783404. (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35062899/)
4. Toledo TG, Freire LAM, Reis LMD, Terra AMSV, Santos ATS. Effect of Foot Reflexology on Muscle Electrical Activity, Pressure, Plantar Distribution, and Body Sway in Patients with Type 2 Diabetes Mellitus: A Pilot Randomized Controlled Trial. Int J Environ Res Public Health. 2022 Nov 5;19(21):14547. doi: 10.3390/ijerph192114547. PMID: 36361426; PMCID: PMC9655389. (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36361426/)
5. Jing Y, Liu S, Pan C, Jian Y, Wang M, Ni B. The Effects of Foot Reflexology on Vital Signs: A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Evid Based Complement Alternat Med. 2022 Sep 13;2022:4182420. doi: 10.1155/2022/4182420. PMID: 36147645; PMCID: PMC9489354. (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36147645/)